Concert Review: ICP in East Berlin by Kevin Whitehead, NJA Jazzbulletin (2010)

"Ah, but the band sounded magnificent. The meld of five idiosyncratic horns can be breathtaking, not least when they ease out of an improvisation by slowly converging on the first note of the next tune. (Thomas Heberer’s quarter-tone trumpet’s handy for that.) As a late arrival to the saxophones, Toby Delius doesn’t even have formal parts; he alights by ear. The three strings are less cohesive on the heads, but jell when they improvise; string trios plus one are staples of the impromptu subgroups. Violist Mary Oliver’s sleek new-music chops are offset by Honsinger’s Mengelbergian anarchism on cello. Tristan’s conducted improvisations are spontaneous music theater: funny pantomime blossoms into music. Glerum somehow anchors the strings and Mengelberg/Bennink rhythm section simultaneously. "

Read More

Album Review: East Of The Sun (2014) by Kevin Whitehead, Point of Departure


The day when Amsterdam’s ICP Orchestra would carry on without its founder Misha Mengelberg had been coming for years, as his Alzheimer’s symptoms grew more acute. He had laid the groundwork for the transition himself. Misha always had ways to absent himself from the action; he never wrote himself piano parts: “I can add something to what the others do, or I can leave it out,” he said in 1995. “It's not essential for me to play at all, unless I want to fuck it up, or to make them do something else.” On occasion the band has performed or recorded without various regular members, co-founder Han Bennink included; owing to a scheduling conflict New York-based trumpeter/cornetist Thomas Heberer plays on only four tracks here (and is mostly buried in the mix).

After Mengelberg’s 1997 heart attack, his old student Cor Fuhler ably subbed on a few gigs. Before that, Misha almost always made up the set lists just before showtime, but afterwards that responsibility got passed around more. And as his composing tapered off in the ‘90s, a few players started bringing in their own tunes.

I’ve written before that the modern ICP is a perpetuum mobile. In the ‘80s Misha taught reedists Ab Baars and Michael Moore, trombonist Wolter Wierbos, bassist Ernst Glerum and company various formal ways to subvert or transform musical materials, until those procedures became second nature, and almost all the formal rules dissolved away as the players devised their own wrinkles on the fly. Violist Mary Oliver and tenorist/clarinetist Tobias Delius, coming later, had observed (or subbed) in the band enough to get up without supervision. The more they all knew, the less Misha had to intervene.

On East of the Sun (a studio recording from March 2014) as on sundry recent gigs, the occasional guest pianist is the post-Mengelberg generation’s premier improviser-composer Guus Janssen, who’s worked with at least half the band. In the notes by Erik van den Berg – will someone translate his Bennink biography into English, please? – Han rightly recalls the early encouragement Misha offered Guus, one of the bright bulbs of modern (Dutch) composition to be sure. But for the record, Misha sometimes expressed reservations about Guus’s relentlessly meticulous method, where even the chaotic bits are carefully orchestrated or arrived at; Misha likes his anarchy to be more spontaneous, and is readier to break his own rules.

That said, the Janssen oldie “Rondo” is perfect ICP fodder, one of his more raucous anecdotal panoramas, with passing hints of what sounds like turgid reggae, a Chinese-opera fanfare, and a hand-cranked turntable winding to a halt. (Janssen, Moore and Wierbos recorded it with Maarten Altena’s peak octet on 1988’s Rif. Oddly enough on East of the Sun ICP also play another Dutch classic from Altena’s book, Maurice Horsthuis’s two-beat, instantly catchy “Bleekgezicht.” But then Maarten is an ICP vet himself.)

Janssen plays cheesy console organ on ex-ICPer Sean Bergin’s anthem “Lavoro,” in heavy rotation in Amsterdam since the composer’s passing in 2012. Sean’s chum Tristan Honsinger sings it (in Italian) with his customary gusto, and then Bergin’s melody alternates perfectly/improbably with Kansas City standby “Moten Swing.” Guus is back on piano for one of two rare collective improvisations for the full unit – under Misha, free improvisations were delegated to subgroups. But the pianist keeps a low profile, mindful that he has his own bands, and this isn’t one of them, despite all the familiar faces. Still, Janssen’s too good to waste, and one misses that piano presence. Misha’s ideas are on full display, but nothing compensates for the loss of his disruptive Monkish comping on changes.

Even so the octet/nonet/tentet meets its own high standard, and is as ever variously a swingtime jazz band, lacy chamber ensemble (when three strings or multiple clarinets come to the fore) and rude improvising unit. And as ever the transitions between the written and spontaneous are fluid, and Han is ever-ready to gong an episode off stage before it wears out its welcome. If anything, pieces and solos are more terse than usual; you wish they’d stretch out a little more. Six of 14 performances are under three minutes, including “A Little Max” from the Ellington Mingus Roach Money Jungle, an akilter feature for Bennink’s drums and boxing-ring bell: Han nicely framed and contained.

The new arrangements are mostly by Moore, who knows all the players’ strengths and exploitable weaknesses, and who brought a chamber piece of his own for wafting clarinets and grounding strings. He adorns Brooks Bowman’s title tune with a bumptious spiky intro/outro in Mengelberg style. Ab Baars’s “Browse of Morning” likewise echoes the master, a dark processional that ends with a sustained eruption. But it’s cellist Honsinger who best preserves Misha’s anarchic spirit – an instigator, he’s the most animated pantomime conductor of instant compositions, and author of their weirder recent tunes, such as “Bolly Wolly” with ranty (mostly Italian) vocals by him and Mary Oliver.

As many records as the mature ICP has made in 20-some years since Bospaadje Konijnehol, they still haven’t documented all the tunes Misha wrote for it. They check off a few here: the hummed Gregorian-chant-for-moderns “Psalm,” the marchy repetitive earworm “Oorwurm,” and a kids’ song for clustery clarinets, “Pilaren/Twee Linjen” (pillars, two lines). “Der jofelen pels slip” comes from the soft-hearted Rokus de Veldmuis suite Mengelberg wrote for the hard-hitting Louis Andriessen/Peter van Bergen ensemble Hoketus in the ‘80s. (Most of the players hated it, and they performed it exactly once; Misha rearranged it for ICP.) It’s rendered here in the band’s vintage woodwind-and-string pastels: for all the anarchy Mengelberg is a natural habitual melodist.


Concert Review: ICP + Clarion McFadden @ De Werf, Brugge (30 October 2015) by Guy Peters


Je houdt het amper voor mogelijk dat het beruchte ICP Orchestra (van de in 1967 opgerichte Instant Composers Pool) nog nooit eerder in De Werf (intussen ook al meer dan dertig jaar bezig) speelde. Enkele muzikanten waren er wel al met andere projecten, maar nooit eerder met het tienkoppige moederschip. Dat zou dus een memorabele avond moeten worden en dat werd het ook, met de aanwezigheid van zangeres Claron McFadden als kers op de taart.

En werden we daar even getrakteerd op een kleurrijke prachtperformance! Het ICP Orchestra is altijd anders. Dat weet je op voorhand. Naargelang de grillen van het moment, een eindeloos archief van mogelijke stukken, de locatie en de duur van de sets kan het allemaal verschillen, maar we zagen de band zelden zo ontspannen, theatraal en grappig uit de hoek komen als in Brugge. Er werd tijd genomen voor een dolle rit door hun wereld, maar ook voor theater en wat absurd gelul. Zoals steeds was Bennink ook weer goed voor wat stuntwerk (en deze keer ging hij ook eens op wandel met een rol wc-papier), voerde Honsinger z’n dansje uit, en vonden muzikale sparringwedstrijden plaats van voortdurend wisselende deelbezettingen, terwijl de bindteksten van gortdroge spreekbuis Ernst Glerum glorieus in het honderd liepen en leidden tot breedvoerig getwist, geflirt met chaos en dadaïsme.

Maar wat een setlist ook! Vanaf “Rollo 3” belandde je meteen in de wereld van debluesy swing met de aanmoedigingskreten en energieke shuffles van Bennink, een spartelende saxsolo van Delius, die meteen de ledematen losschudde en een hectische Q & A tussen linkerhelft (piano, strijkerstrio) en rechterhelft (vijf blazers) van het strijdtoneel, met Bennink als onbetrouwbare scheidsrechter. Maar meteen werd ook gretig buiten de lijnen gekleurd, bevond het gezelschap zich plots in een wereld van kamermuziek met kleinere fracties die in discussie gingen. En ook dan komt het meesterschap van deze muzikanten naar boven.

Heel wat van deze kleppers houden er ook hun eigen bands op na, kunnen zelf aardig componeren, arrangeren en improviseren, en als je ze dan ook nog eens decennia lang laat samenspelen, dan ontstaat er een symbiose die zelfs om kan met de meest onverwachte wendingen of dynamische contrasten. En niet enkel de manier waarop de muzikanten muzikaal op elkaar inpikken (of net niet), maar ook de manier waarop ze rond en door elkaar slenteren, van plaats of rol wisselen of even naar de andere kant van het podium struinen om even iets te gaan vertellen, getuigt van een comfort dat zeldzaam is. Is dat vertrouwen in elkaar een potentiële valkuil voor sommige bands, omdat ze onvermijdelijk belanden bij ideeën waarvan ze weten dat ze werken, dat blijft bij het ICP Orchestra alles op lemen voeten staan.

Er was heel wat houvast – deze old school versie van “Blue Chopsticks” van bekend referentiepunt Herbie Nichols was er eentje om duimen en vingers bij af te lukken -, maar het publiek werd binnen de eerste set ook getrakteerd op een paar lange passages waarvoor het orkest tot ver buiten de jazz wandelde. Samen doken ze onder in het theater van 1968, met een grootstedelijk, toeterend en semichaotisch modernisme, dat plots omsloeg in een wannabe hit, mét aanstekelijke musicalflair, om vervolgens terug te keren naar tegendraads terrein dat de afstand tussen moderne klassiek en nonsenstheater dichtreed. De virtuoze kreten van McFadden, een kanon van binnen de hedendaagse muziek die regelmatig ook langs genremuurtjes scheert, en hier stunten uithaalde die nog het best te omschrijven valt als hysterisch geraaskal, maakte het zottenfeest compleet.

Of Baars, die aan de slag ging met het werk van een van zijn helden, Charles Ives. De muziek werd er meteen een stuk strenger en kaler op, met haast minimalistische passages die herinnerden aan de eigenzinnige chemie van zijn Trio, en even zelfs aan het duowerk met zijn partner Ig Henneman. Maar even later belandde je ook weer bij een statige mars met iele klarinetkreten. Het contrast met “Lady Sings The Blues” (opnieuw eentje van Nichols, in een arrangement van Michael Moore), met daarin ook een hyperexpressieve solo van Baars, kon amper groter zijn. En werd de eerste set nog gedomineerd door de langere stukken, dan werd voor de tweede een versnelling hoger geschakeld.

Eerst met een grillige impropassages van een beperkte bezetting, daarna met een solo van Bennink (denk aan iets met veel volume en een voet). In Honsingers “Restless In Pieces”, drijvend op een repetitief en exotisch basmotief, kon McFadden haar vocale souplesse uit de doeken doen in een meer conventionele omgeving (en dat was bloedmooi), terwijl daarna opnieuw de ontregeling intrad met de tussen Fluxus en jazz aarzelende aanpak van “Acapella”, met McFadden even als dirigent van dienst. Ze deed dat iets later ook nog eens over voor John Cage’s “Aria”, waarvan ze trouwens ook de grafische score liet zien, maar daar stak de anarchie de kop op en werden eerst een loopje genomen met haar aanwijzingen, die vervolgens compleet genegeerd werden. Hilariteit alom. En in één beweging kreeg je ook nog eens Sean Bergins onverwoestbare “Labvoro” voor de voeten geworpen, met uitbundige samenzang en een geweldige, scheurende tenorsolo van Delius.

Er passeerden naar goede gewoonte ook nog een paar Mengelbergklassiekers. Zo was er een swingend “Hypochristmutreefuzz”, dat Mengelberg en Bennink meer dan een halve eeuw geleden al speelden met Eric Dolphy (en terug te vinden op het legendarische Last Date), kon “De Sprong, O Romantiek Der Hazen” het terrein tussen balzaalelegantie en de blues verkennen en was een ultrakort “Weer Is Een Dag Voorbij” goed voor een krop in de keel. Maar afsluiten gebeurde natuurlijk weer met een uitbundige toegift vol grommende en sputterende blazers, botsende swing en McFadden die als uitzinnige heks van dienst al naar Halloween lonkte. Kortom: een dolle, grillige, theatrale en soms keihard swingende performance waarin alle klassieke ICP-ingrediënten aanwezig waren, maar die je toch nog een paar keer op het verkeerde been zette. Of je met zo’n heimelijk knieknikje langs achter tegen de grond kreeg. Wat wil je ook, met zo’n stelletje kierewiete Amsterdammers? Prachtconcert van een bende waar je nog altijd niet omheen kan.